Shkova në leksion pa ndonjë qëllim për t\'ju rikthyer temës së trajtuar në të më vonë dhe ja ku jam. Përveç përshtypjes se pjesa më e madhe e audiencës nuk e kuptoi mesazhin e vërtetë të leksionit dhe nuk e vlerësoi talentin e thellë kërkimor të lektorit, unë pata dhe një farë "ngacmimi" intelektual. Edhe pse distanca mes temës "Islami dhe Interneti" dhe studimit të kryer dukej qartë, studimi rezultoi i ndërtuar mirë, me themele mjaft të shëndosha intelektuale. Ky leksion u zhvillua më 10 Tetor në Institutin Gëte të qendrës kulturore gjermane në Kajro si pjesë e Festivalit Gjerman. Auditori ishte mbushur plotësisht.

 

Si mundej një temë si "Islami dhe Interneti" të ngjallte interes kaq të madh në një kohë plot debate të tjera më të ngutshme si "modernizmi dhe tradicionalizmi", "gjykimi personal", "individualizmi dhe interpretimi personal i tekstit", "Umeti virtual", "pozita referenciale e shkrimeve të shenjta, teksteve dhe individëve", "roli dhe kualifikimi i një dijetari" dhe shumë të tjera? Megjithëse studimi nuk doli jashtë kornizave të ekzistencës myslimane në Rrjetin Botëror të Informacionit (World Wide Web), reflektimi i ideve të ndryshme në fushën e studimit u vu re. A është Interneti një pasqyrim i realitetit

aktual mysliman? Apo, a është realiteti ai që po pasqyrohet në Internetin mysliman? A është "online" (në linjë/internet) një tregues i drejtpërdrejtë i asaj "offline" (jashtë linje/interneti)? Apo, a është "online" duke kontribuar në gjërat që ndodhin "offline" (pasi Interneti vjen me vlera të trashëguara dhe të gjeneruara nga projektuesit i tij perëndimorë)?

 

Dr. Albrecht Hofheinz, me të cilin pata kënaqësinë të takohem pas leksionit për të diskutuar më gjatë rreth studimit të tij, shpalosi zbulime interesante. Leksioni i tij rrëzoi shumë supozime të përgjithshme në lidhje me temën në fjalë dhe kryesisht në lidhje me faqet e bujshme të Internetit me karakter "terrorist". Një nga pikat më interesante për t\'u përmendur është edhe vërejtja e tij hyrëse që Interneti, ndryshe nga avancimet e tjera teknologjike si televizori, nuk u prit me debate mbi vlefshmërinë, ndikimin dhe ligjshmërinë e tij. Çështja e Internetit nuk është debatuar nga dijetarët myslimanë, në dallim nga simotrat teknologjike të cilat janë pritur me debate rreth ndikimit të tyre në marrëdhënien e individit mysliman me Zotin e tij, gjë që në fund të fundit përcakton dhe pozitën e këtyre avancimeve teknologjike.

 

Pavarësisht nga mungesa e vëmendjes së dijetarëve, dimensionet kulturore dhe morale të Internetit kanë qenë subjekt debatesh të nxehta në qarqe të ndryshme. Hofheinz fokusohet kryesisht në "rolin e Internetit në ndryshimin e vlerave morale në shoqëritë arabe". Meqë përfitimet ekonomike të Internetit, sipas tij, nuk janë konsideruar kurrë si problematike, interesi i tij në përdorimin arab të Internetit është përqendruar te efektet sociologjike të tij. Duke i hedhur poshtë pretendimet që e barazojnë përdorimin arab dhe mysliman të Internetit me "e-xhihad" (xhihad në Internet), Hofheinz përpiqet të zbulojë ndikimin e vërtetë të Internetit te arabët, sidomos në lidhje me interesat e tyre islame dhe vlerat e tyre morale.

 

50 prej 150 faqeve më të njohura arabe, kanë karakter fetar. Arabët shfaqin interes të madh për fenë. Ky numër i madh faqesh fetare nuk gjendet në asnjë vend apo rajon tjetër në botë, duke përfshirë këtu SHBA-në, ku feja luan një rol mjaft të rëndësishëm në shoqëri.

 

Statistikisht studimi i Hofheinz tregon se në 2002, numri total i përdoruesve të Internetit në botën arabe ishte 7.5 milionë ose 3% e popullsisë arabe. Deri në fund të vitit 2005, numri pritet të arrijë në rreth 25 milionë ose 8% e popullsisë arabe. Egjypti dhe Arabia Saudite në veçanti, do të jenë përgjegjësit kryesorë për këtë rritje. Megjithatë, faktorët ekonomikë do ta pengojnë rritjen e mëtejshme të kësaj përqindjeje. Sipas Hofheinz, përqindja më e madhe që mund të arrihet është 15%, duke marrë parasysh realitetin socio-ekonomik.

 

Ai pohon se Interneti në thelb është një mjet komunikimi për brezin e ri dhe sigurisht meqë rinia përbën dhe fazën e formimit moral dhe intelektual, ndikimi i Internetit mund të rritet akoma më shumë, sidomos në lidhje me një temë aq delikate sa feja. Studimi i Hofheinz përqendrohet te mënyra se si vlerat e Internetit pasqyrohen te prania myslimane online. Përdoruesit kryesorë të Internetit janë profesionistë në moshë mesatare. Por tashmë përfshijnë dhe shumë grupe të tjera sociale. Për të gjithë përdoruesit, Interneti shërben si një hapësirë e përshtatshme për procesin e "shoqërizimit", shkaku kryesor për

ndryshimin e vlerave në botën arabe. Zbulimet që tregojnë se pjesa më e madhe e përdoruesve të Internetit janë gra, se gjithmonë e më shumë individë me nivel

të ulët arsimor hyjnë online dhe se shumica e përdoruesve vijnë nga zonat urbane, kontribuojnë me siguri në këtë ndryshim vlerash.

 

Interneti nuk është një mjet për përdorim privat për pjesën më të madhe të arabëve. Megjithatë, për një shtresë të caktuar të shoqërisë, të cilët e përdorin Internetin rregullisht, ku përfshihen studentët dhe të diplomuarit, gazetarët, nënpunësit e shtetit, politikanët, partitë e ndryshme, aktivistët, kompanitë e mëdha, roli i Internetit po bëhet gjithmonë e më i rëndësishëm. Fillimisht, Interneti u përdor për të komunikuar me të afërmit jashtë shtetit. Por tani, të njëjtët individë mbështeten te Interneti vazhdimisht për dy arsye: për të mbledhur informacion dhe për të komunikuar me të tjerët. Së treti, Interneti përdoret edhe për të diskutuar rreth temave të ndryshme në forume të caktuara, motivim ky për të hyrë online shumë i përhapur në botën arabe. Tre tabutë kryesore ("të arta") që trajtohen në këto forume janë feja, politika dhe marrëdhëniet mashkull-femër. Dominimi i Islamikëve dhe nacionalistëve në këto forume ka krijuar një "debat islamist dhe nacionalist", i cili nuk është një produkt i ri, por një produkt që përforcohet nga masmediat "offline". Gjithashtu,

mbledhja e informacioneve nga burime kritike si Al-Xhazira dhe BBC-ja është një motivim tjetër mjaft i përhapur për të hyrë "online".

 

Pjesa më e madhe e faqeve islame janë të moderuara dhe reformiste. Ato përbëjnë kryesisht zëra Salafi jo-politikë dhe neo-fundamentalistë të cilët bëjnë thirrje për reformim moral. Ky Islam duket se lulëzon në Internet për shkak të fondeve që vijnë nga "Islami i parave të naftës," i vendeve të pasura të Gjirit Persik. Hofheinz thekson se mesazhi më pak i përhapur "militant" ka lidhje me zonat e okupuara si Palestina dhe Iraku. Edhe për aktivistët arabë, Interneti shërben kryesisht si burim kërkimor dhe jo për mobilizimin e interesava të përbashkëta. Në fakt, shumica e përdoruesve arabë të Internetit nuk kanë motivime politike.

 

Nuk është çudi që përdorimi i Internetit është shumë i përhapur mes të rinjve. Mundësia e transformimit nëpërmjet përdorimit të Interntit varet nga mënyra se si përmbajtja dhe mjetet e komunikimit do të marrin kuptim më të madh në shoqërizimin e rinisë dhe në formimin e opinioneve. Egjypti, Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe kryesojnë në formimin e opinioneve të përdoruesve të Internetit (dy të fundit për shkaqe ekonomike). Kjo gjë dëshmohet nga fakti se pjesa më e madhe e faqeve arabe, fetare apo jo, financohen nga burmime nga Gjiri Persik. Realiteti tregon se edhe pse teorkisht Interneti shërben si mjet nëpërmjet të cilit njerëzit e thjeshtë mund të publikojnë opinionet e tyre; në praktikë, forca ekonomike është ajo që e përcakton kush ka zë dhe audiencë.

 

Mund të arrihet përfundimi se thelbi i prezencës myslimane online duket se është në përputhje me aksiomat dhe kushtet që e krijuan hapësirën elektronike dhe me  angazhimin e modernitetit për të arritur komunikim masiv. Vlerat e modernitetit si individualizmi, liria fetare dhe liria e shtypit mes të tjerash, trashëgohen domosdoshmërisht dhe nga produktet e tij.

 

Produktet e modernitetit, për mirë apo për keq, nuk janë pa vlera. Vlerat e modernitetit, dashur ose padashur, kalojnë te produktet intelektuale dhe teknologjike të tij. Këto produkte përfaqësojnë kushtet në të cilat janë krijuar. Të qenit i vetëdijshëm për këtë përbën thelbin e çështjes. Le ti kthehemi tani në këtë kontekst faqeve më të mëdha islame. Nuk është koinçidencë që faqet më të mëdha islame pajtohen me Islamin e moderuar. Faqja tejet moderne e predikuesit numër një, Amër Halidit (amrkhaled.net) është në krye të listës. Faqja e tij renditet e dyta pas faqes Islamonline (IOL). Pas shumë emisioneve të suksesshme në kanale satelitore të shumta, Amër Halidi hapi dhe faqen e tij të internetit e cila gjithashtu është shumë e suskesshme. Faqja e Amër Halidit,

një nënprodukt i edukimit të masave, njohurish të fragmentuara dhe nderimi për fjalën e shkruar, gëzon popullaritet të pabesueshëm. Me mesazhin e saj pozitiv dhe dinamik dhe diskursin që ka për qëllim aspektet e ndryshme shoqërore, faqja e tij e fitoi me lehtësi kryesinë e listës.

 

Faqja jonë, IOL, kryeson listën e faqeve islame. Synimi i IOL është të ofrojë një portal për diskursin modernist dhe aktivist islam. Në teori, ky diskurs, reformist nga natyra, përpiqet të gjejë një terren të mesëm, midis modernitetit, me të gjithë aksiomat e tij, dhe Islamit, me parimet dhe interpretimet e ndryshme. IOL tani ofron shumë rryma të mendimit brenda Islamit modernist, më shumë se faqja e Amr Halidit apo faqe të tjera. Në një takim me Dr. Hofheinz, Hisham Xhafar, kryeredaktori i rubrikës në arabisht të IOL, i shpjegoi studiuesit se IslamOnline nuk është thjesht një faqe ku shprehen mendimet e Shejh Jusuf el-Karadauit, i cili është kryetari i bordit drejtues. Por IOL është kthyer në një "pikë referimi për diskursin" modernist, liberal, dhe reformist. IslamOnline përpiqet të transmetojë pjesën e "fshehtë" sociologjike të Internetit duke sjellë së bashku shumë rryma të ndryshme.

 

Sigurisht Interneti ofron një mundësi të shkëlqyer për të "reformuar" mendimin islam, për t\'u përpjekur për të bshkuar çiftin e pabesë, Islamin dhe modernitetin. Islami modern ka gjetur një mjet të ri. Nga ana tjetër, Islami tradicional, me sistemin e tij gjithëpërfshirës dhe të ndërlidhur të diturisë, zinxhirët e transmetimit të pandërprerë të mësimit (Silsila), nderimin e dijetarëve dhe mësuesve të kualifikuar dhe të autorizuar, shkëputjen nga dimensioni i kësaj bote dhe theksin në dimensionin shpirtëror, ka kaluar në prapaskenë. Institucioni i Silsilas ka qenë gjithmonë i rëndësishëm dhe një kriter kryesor për legjitimim në të gjitha shkencat tradicionale islame si jurisprudencë, Hadith, Tefsir (komentim), lexim Kurani dhe tasauuf.

 

Si mjet, Interneti me sfondin dhe strukturën e tij, duket se favorizon Islamin modernist. Interneti me qëllimin e tij themelor për askses të pakufizuar për të gjithë, siguron pozitë të barabartë për të kualifikuarit dhe njerëzit e thjeshtë. Tashmë Interneti ofron një hapësirë të pakufi ku secili është i lirë të publikojë interpretimin dhe gjykimin tij. Kur\'ani dhe Syneti tashmë diskutohen në forume popullore, në ndryshim nga shekulli i 7-të për shembull, kur këto tema diskutoheshin vetëm nga dijetarë të "kualifikuar". Kjo ka çuar në atë që Hofheinz e ka quajtur "Islami im", zhargon i përhapur ky në forumet e diskutimeve dhe faqet personale ku përgjithësimet dhe deklaratat si: "Islami që unë di" ... "Islami siç e di gjithkush është" janë të njohura; pra, "Islami im".

 

Interneti duke i dhënë akses të barabartë të gjithëve, mund të krijojë një imazh virtual por jo real të autorit dhe të lexuesve. Ekzistenca interaktive në Internet, mund t\'i bëjë të gjithë të duken njësoj. Për shembull, Al-Ezhari, universiteti më i vjetër në botë në funksionim dhe pararojë e dijes islame, dhe një grup heretik mund të kenë status dhe besueshmëri të njëjtë, meqë të dy kanë nga një faqe interneti secili. Për dikë që nuk di shumë rreth Islamit dhe myslimanëve, të dy faqet mund të duken njëlloj nga ndikimi. Për më tepër, çdo faqe Interneti, mund të mbajë vulën e rreme të "kualifikimit", sidomos pasi nuk ka asnjë kontakt aktual me autorin. Në këtë mënyrë Interneti duket se e thellon hendekun mes autorësisë dhe autoritetit.

 

Vlerat që mbart Interneti janë të përshtatshme për një Islam të caktuar. Pikë e rëndësishme për t\'u përmendur është se Interneti ndihmon në krijimin e një kuptimi "virtual" kontakti me botën e jashtme dhe një ndjenje pavarësie nga mjedisi rrethues dhe kjo pa dyshim kontribuon në dobësimin e tradicionales dhe në dobësimin e mirëkuptimit social të vetes. Sigurisht, kjo do të pasqyrohet në fetarinë e dikujt.

 

Megjithatë për Hofheinz, feja e Internetit është vetëm një në mesin e shumë të tjerave. Ndjenja e pavarësisë në lidhje me leximin e një teksti dhe kuptimin e tij është ajo që shumë të rinj përpiqen të arrijnë vetëm, larg autoritetit fetar; aksiomë kjo e Islamit modernist. Islamit të bazuar në pak referenca (përballë Islamit tradicional i cili është bazuar në vepra të kualifikuara dhe autoritet të njëpasnjëshëm fetar) i jepet përparësi. Të gjitha portalet e njohura Salafi publikojnë në Internet burime të tilla reduksioniste.

 

Pavarësisht nga aksesi i pakufizuar që ofron Interneti, reduktimi, fragmentimi i Islamit dhe ndryshimi "i prioriteteve" vazhdon. Rezultat i kësaj, sipas Hofheinz, është "kanonizimi i informacionit" nga priza popullore elektronike. Individualiteti online mund të duket i kufizuar në terrenin e vet, të të drejtës së individit për të hyrë dhe për të debatuar online. Megjithatë, brezi i sotëm i përdoruesve të Internetit do të rritet dhe do të pretendojë rolin e vet në ndikimin e jetës publike në hapësirën sociale dhe fetare arabe. Pyetja nëse arabët e kuptojnë rolin e Internetit si një virus që importon vlerat e tij në mendimin e tyre fetar është një pyetje që besoj se do të marrë më shumë rëndësi në të ardhmen, qoftë offline apo online. Interneti tashmë përbën një terren alternativ për "Islamin tim" individualist dhe modernist kundër "Islamit tradicional" autentik.

 

Vleresime: