Nė librat e tyre tė fundit me tituj: Maria: Nėna e Jezusit dhe Maria: Njė udhėtim dogmatik,
dy shkrimtarė "katolikė", gazetari Zhak Duquesne dhe teologu Dominik
Cerbelaud, shfaqin haptasi mosbesimin e tyre nė virgjėrinė e Maries,
nėnės sė Jezu Krishtit. Duquesne argumenton se ky besim nuk pajtohet
me shkencėn." Cerbelaud thotė se besimi nė lindjen e Jezusit pa baba
"rrjedh prej psikologjisė kolektive."
Unė mendoj se dy argumentet e dhėna janė kontradiktore. Ato
shfaqin njė kuptim tė mangėt tė shkencės. Megjithatė, para se ti
shtjelloj kėto argumente, mė lejoni tė them pse ēėshtja e lindjes sė
Jezusit ka rėndėsi pėr mua; meqė disa jomyslimanė mund tė ēuditen me
faktin qė njė mysliman shqetėsohet pėr kėtė debat.
Lindja e Jezusit sipas Kuranit
Si mysliman, unė e mbroj lindjen pa baba tė Jezusit, dhe kėshtu
duhet tė bėjnė tė gjithė myslimanėt. Pse? Sepse kjo ėshtė njė ndėr
temat kyresore nė Kuran.
Kurani tregon shumė pėr lindjen, jetėn dhe mrekullitė e Jezusit
(Isait nė arabisht). Historia e tij fillon kur ėngjėjt e thėrrasin
Marinė (Merjemen nė arabisht) dhe e pėrgėzojnė me fjalėn e Zotit, me
lindjen e njė fėmije pa baba. Merjemja e habitur tha:
Zoti im, si mund tė kemė unė djalė e mua smė ka prekur
njeriu (nuk jam e martuar)? Ai (Allahu) tha: Ja, kėshtu, Allahu krijon
ēka tė dojė. Kur Ai vendos pėr njė ēėshtje, vetėm i thotė: Bėhu! Ajo
menjėherė bėhet." (Ali-Imran: 47)
Merjemja lėvdohet shumė nė Kuran. Lexojmė se engjėjt i thanė:
"Oj Merjeme, Allahu tė dalloi ty (me besim e karakter), tė pastroi dhe tė lartėsoi mbi gratė e botės." (Ali-Imran: 42)
Nė
njė shembull tjetėr nė suren En-Nisa (4:156) thuhet se ata qė shpifin
kundėr Merjemes janė tė mallkuar. Nė fakt, libri i shenjtė i
myslimanėve ka njė sure tė tėrė qė titullohet "Merjem" (Maria). Nė kėtė
sure vėrtetohet fisnikėria e Merjemes dhe lindja e Isait pa baba.
Nė njė tjetėr sure lexojmė:
"Edhe Merjemen tė bijėn e Imranit, qė e ruajti nderin e
vet, e Ne prej anės sonė i frymėzuam njė shpirt, e ajo i besoi fjalėt e
Zotit tė saj dhe librat e Tij dhe ishte e devotshme." (Tahrim: 12)
Kėto
ajete e bėjnė tė qartė se Maria dhe Jezusi janė figura qė nderohen nga
tė gjithė myslimanėt. Prandaj, ēdo mungesė respekti, fyerje, apo sulm
ndaj tyre i drejtohet edhe Islamit. Kėsaj liste mund t\'i shtojmė dhe
Musain, Ibrahimin, Ishakun, Jakubin, Jusufin, Jobin, dhe shumė figura
tė tjera tė Dhjatės sė Vjetėr; qė tė gjithė lėvdohen nė Kuran.
Ky
mund tė jetė lajm i ri pėr disa jomyslimanė. Por ajo qė ėshtė mė e
ēuditshme ėshtė se mund tė jetė lajm i ri dhe pėr disa myslimanė. Pėr
fat tė keq, ne shohim njė mungesė gatishmėrie nė botėn islame kur bėhet
fjalė pėr mbrojtjen e profetėve tė tjerė pėrveē Profetit Muhamed (paqja
dhe bekimet e Zotit qofshin mbi tė). Sigurisht Muhamedi ėshtė profeti i
Islamit dhe ėshtė shumė i dashur nė zemrat e myslimanėve, por Kurani nė
suren En-Nisa (4:152), urdhėron qė myslimanėt tė mos bėjnė "kurrfarė
dallimi nė asnjė prej" [tė dėrguarve tė Zotit].
Ne myslimanėt duhet t\'a rizbulojmė kėtė parim kuranor. Ne
gjithashtu duhet tė kuptojmė se mbrojtja e besimit nuk bėhet duke
sulmuar kritikėt e tij, por duke i hedhur poshtė argumentet e tyre nė
mėnyre civile. Mė lejoni tani tė pėrqėndrohem nė kėtė tė fundit.
A janė mrekullitė "joshkencore"?
E kam thėnė edhe mė lart, argumentet e parashtruara nga Zhak
Duquesne dhe Dominik Cerbelaud pėr lindjen pa baba tė Isait janė
kontradiktore. Kjo pėr arsye se burimet mė tė hershme qė na tregojnė
rreth lindjes sė Isait, Ungjijtė, janė njėkohėsisht dhe burimet mė tė
hershme qė flasin pėr jetėn e Maries. Sipas Ungjijve dhe Kuranit, Maria
ėshtė gruaja e devotshme hebreje qė e lindi Jezu Krishtin pa baba
biologjik.
Dikush mund t\'i refuzojė Ungjijtė sigurisht, por si mund tė quhet
i krishterė nėse vepron kėshtu? Duquesne dhe Cerbelaud deklarohen si tė
krishterė. Atėherė, si mund ta vėnė ata lindjen pa baba tė Isait nė
dyshim? Shkrimtari britanik, A. N. Wilson, nė librin e tij Jezusi,
i cili ėshtė "shkruar me skepticizėm tė thellė rreth Krishterimit," vė
nė dukje se "nuk ka asnjė arsye logjike pėr ndarjen e pjesėve tė para
tė Dhjatės sė Re nga pjesa tjetėr."
Nuk ėshtė pėr tu ēuditur qė dyshimet pėr lindjen pa baba tė Isait
nuk bazohen nė Ungjijtė por nė njė mosbesim qė vjen me sa duket nga
pėrplasja e lindjes sė Isait me "shkencėn." Kjo duket se ėshtė ajo qė i
ka ndikuar pikėpamjet e Duquesne dhe Cerbelaud. Lindja e Isait pa baba
ėshtė padyshim njė mrekulli, dhe ata e marrin tė mirėqėnė qė besimi nė
mrekulli ėshtė "joshkencor." Nė fakt, ky mendim nė lidhje me mrekullitė
ėshtė shumė i pėrhapur ndėr mendimtarėt bashkėkohorė.
Megjithatė, shkenca nuk na thotė se mrekullitė nuk mund tė
ndodhin, por vetėm se mrekullitė nuk ndodhin nė kohėn tonė. Shkenca
tregon se bota rreth nesh vepron brenda ligjeve konstante tė fizikės
dhe kimisė. Falė kėtyre ligjeve, zjarri djeg gjithmonė, tė vdekurit nuk
ringjallen asnjėherė, dhe askush nuk ecėn mbi ujė. Megjithatė, shkenca
nuk mund tė na thotė se kėshtu ka qėnė gjithmonė mė parė e as qė kėshtu
do tė vazhdojė tė jetė nė tė ardhmen.
Bindja se kėshtu ka qenė gjithmonė nė tė kaluarėn nuk vjen nga
"shkenca", por nga filozofia natyraliste. Natyralizmi ėshtė qėndrimi
filozofik sipas tė cilit natyra ėshtė gjithēka dhe se nuk ka dukuri tė
mbinatyrshme, tė tilla si Zoti, qė tė kenė ndikim mbi natyrėn. Ky
qėndrim filozofik ėshtė njė besim, jo njė fakt qė mund tė provohet.
Prandaj, kur njerėzit kundėrshtojnė lindjen e Isait pa baba apo
mrekulli tė tjera nė Kuran, ata nuk veprojnė kėshtu pėr shkak tė
shkencės, por pėr shkak tė besimit tė tyre nė natyralizėm.
Fundi i natyralizmit
Duket se do tė ketė lajme tė kėqia pėr natyralistėt. Shkenca, tė
cilėn ata e kanė pėrdorur si aleatin e tyre kryesor, ėshtė kthyer
kundėr tyre nė dekadat e fundit. Sa mė shumė mėsojmė rreth botės
natyrore, aq mė shumė kuptojmė se "mrekullitė" mund tė kenė ndodhur me
tė vėrtetė nė tė kaluarėn.
Goditja e parė e madhe qe iu dha natyralizmit nga shkenca ishte
teoria e Big Bengut, e cila nxori nė pah se gjithėsia ka njė fillim,
njė ēast krijimi. Zbulimi i njė zanafille pėr universin i tronditi
fortė ateistėt, duke pėrfshirė kėtu edhe Karl Sagan, i cili nė serialin
e tij televiziv "Kosmosi" pėrsėriste dikur dogmėn natyraliste,
"gjithėsia ka ekzistuar gjithmonė" sikur tė ishte njė fakt shkencor.
Njė goditje e dytė e madhe ishte zbulimi i "parimit antropik",
sipas tė cilit ēdo aspekt i gjithėsisė, duke pėrfshirė strukturėn e
galaktikės tonė dhe tė sistemit diellor, ėshtė projektuar duke pasur
parasysh jetėn njerėzore. Ky "projektim i mrekullueshėm" i universit
flet pėr ndėrhyrje nė botėn natyrore, njė pėrkufizim mė teknik ky i
asaj qė ne quajmė "mrekulli".
Njė goditje e tretė ishte zbulimi i kompleksitetit tė madh tė
jetės. Ky kompleksitet e rrėzon mitin e pėrhapur se Darvinizmi ėshtė
njė shpjegim adekuat i origjinės dhe diversitetit tė jetės nė tokė. Pėr
kėtė arsye Francis Krik, ateist dhe bashkėzbulues i ADN-sė deklaroi se
"origjina e jetės shfaqet sikur tė ishte gati njė mrekulli."
Sa mė shumė mėsojmė rreth botės natyrore, aq mė shumė natyralizmi
duket i pabesueshėm dhe mrekullitė duken reale. Dėshmia mė e fundit dhe
mė spektakolare pėr
kėtė fakt ka qenė konvertimi i tė ndjerit Antoni Flew nė teizėm.
Nė moshėn 81 vjecare, pas dekadash si ateist, Antoni Flew arriti nė
konkluzionin se "universin nga mosekzistenca duhet ta ketė krijuar
medoemos njė inteligjencė e epėrme." Ai shtoi: "Njė Krijues inteligjent
ėshtė e vetmja pėrgjigje logjike pėr origjinėn dhe kompleksitetin e
jetės."
Tė krishterė, jini tė krishterė!
Nė njė kohė kur ateistė tė pėrkushtuar arrijnė tė pranojnė
ekzistencėn e njė inteligjence tė epėrme" e cila ka krijuar botėn,
ėshtė e habitshme qė "tė krishterė" mohojnė se inteligjenca nė fjalė ka
ndėrhyrė nė histori.
Kėtu kemi kryesisht njė problem teologjik, por edhe njė problem
praktik. Si mysliman, unė e shoh Krishterimin si aleatin tim nė
pėrpjekjet pėr ta shpėtuar botėn nga kaosi dhe devijimi qė ka ardhur
pėr shkak tė pėrqafimit tė materializmit, hedonizmit, epsheve, dhe
arrogancės. Por unė dua ti shoh aleatėt e mi tė krishterė tė fortė nė
besimin e tyre. Dhe, sigurisht, shumė prej tyre janė tė tillė. Por pėr
ata qė nuk janė, mė lejoni tė pėrmend atė qė Kurani thotė pėr tė
krishterėt:
"Ithtarėt e Inxhilit tė gjykojnė sipas asaj qė Allahu e
zbriti nė tė. E kush nuk gjykon sipas asaj qė Allahu e zbriti, tė
tillėt janė mėkatarė tė dalė jashtė
rrugės sė Zotit." (El-Maide: 47)
Mohimi i lindjes sė Isait pa baba dhe i mrekullive tė tjera pėrbėn
njė devijim tė qartė nga rruga e drejtė. Ne myslimanėt duhet dhe do t\'a
kundėrshtojmė kėtė.
Mustafa Akyol ėshtė analist politik, gazetar
dhe shkrimtar i pavarur nė Stamboll, Turqi. Ai ka ligjėruar mbi fenė,
filozofinė dhe shkencėn nė disa universitete nė Shtetet e Bashkuara dhe
nė Britaninė e Madhe. Ai ėshtė drejtor i Platformės sė Dialogut
Ndėrkulturor, me bazė nė Stamboll. Shkrimtari mund tė kontaktohet nė: akyolmst@superonline.com.