Të njohësh "veten" për ne njerëzit është disi e vështirë, për shkak të ekzistencës së shumë mënyrave moderne të të menduarit. Koncepti i dijes dhe i fitimit të saj në modernitet është i qartë, burimi i vetëm i mendimeve të dikujt është vetja. Përballë mënyrës moderne dhe kryesisht perëndimore të të mësuarit, të gjitha mënyrat e tjera tradicionale paragjykohen si jokritike dhe iracionale.
 
Njeriu që kërkon të fitojë dije të vërtetë duhet të ndalet pak, të shikojë mënyrat ekzistuese të marrjes së dijes, por dhe të jetë i hapur ndaj mënyrave të reja. Teoria e diturisë (epistemologjia) dhe paradigmat ekzistuese të dijes që përfshihen në racionalitetin shkencor, janë tema tashmë të njohura ku nuk është e nevojshme të ndalemi.

 

Lidhur me këtë, edhe leximi, si akt individual për të fituar dije, mund të shikohet nga një këndvështrim tjetër.
 

Arsyetimi individualist
 
Ndër aksiomat kryesore të modernitetit është liria për të lexuar, komentuar, dhe vlerësuar një tekst. Kjo liri paraqet një lidhje të re e të dyfishtë midis librit dhe lexuesit. Libri këtu shërben si tekst edhe mësues njëkohësisht. Megjithatë, libri thjesht përcjell mesazhin e tij duke mos lënë hapësirë për diskutime dypalëshe mes librit mësues dhe lexuesit nxënës. Si pasojë, lexuesi shpeshherë pretendon për autorësinë e tekstit, duke e vendosur komentimin në të njëjtin nivel me kritikën, krizë kjo e postmodernitetit. Ndoshta kjo formë, kryesisht destruktive, e kritikës është rezultat i arsyetimit individualist. 

 

Përmbledhurazi dhe duke u ndarë nga argumentet filozofike, termin "arsye" e shoqërojnë dy vlera: objektiviteti dhe liria. Në modelin perëndimor të të menduarit, objektiviteti është bërë sinonim me "empiriken" dhe "materialen." Arsyetimi, veten e rrethoi me botën e përjetuar, dhe gjithçka përtej kësaj bote mbeti jashtë kufijve të arsyes.

 

Ndërsa liria mund të kuptohet më mirë nëse shohim zhvillimin "shkakor" të historisë. Liria, e cila e shqetësoi Evropën gjatë gjithë periudhës së saj të errët feudale dhe totalitare, si dhe oligopolin fetar të elitës së pasur Latine, ishte përgjigjja për pyetjen klasike ekzistenciale të njerëzimit. Nuk është çudi që liria fetare dhe liria e shtypit u bënë shkak për shfaqjen e iluminizmit, Rilindjes, shekullarizmit, dhe Magna Kartës (Kartës së Madhe të Lirive).

 

Një frymë radikale dhe e dyshimtë i dha formë mënyrës së të mësuarit në periudhën e iluminizmit. Kjo frymë i dha leje mendjes perëndimore ti zhvlerësojë autoritet fetare dhe të shekullarizojë; të zhvlerësojë autoritetin intelektual dhe të analizojë; të zhvlerësojë autoritetin me përvojë dhe të eksperimentojë, dhe të gjitha këto për të mos "ngacmuar" arsyen. Mbi këto baza është formuar mënyra jonë e të lexuarit. Megjithatë, dikush mund të lexojë "lirisht" e në mënyrë "racionale", dhe pa i shkelur të drejtat e askujt, nëse gjen një mësues të mirë.

 

Gjatë komentimit të mesazhit hyjnor në shkrimet monoteiste, leximi merr një formë krejt tjetër. Në vend të marrëdhënies zinxhir midis lexuesit dhe tekstit, leximi në këtë rast bëhet nëpërmjet një trekëndëshi, me mësuesin si palë të tretë. Mësuesi është një tjetër figurë "njerëzore", një profet apo një mësues feje.

 

Një figurë e tillë është e nevojshme për t\'a edukuar dhe orientuar marrësin e dijes. Kjo strukturë është theksuar në të gjithë sistemet monolite dhe në mënyrë të veçantë në Islam; ku roli i mësuesit, i ilustruar nga Profeti Muhamed, paqja qoftë mbi të, dhe ulematë (dijetarët) pas tij, është qëndror në lidhje me konceptin kuranor të ilmit (dijes).

 

Gjatë leximit të një teksti, qoftë fetar apo laik, ky trekëndësh rezulton më efektiv, rrit të kuptuarit dhe përmirëson artikulimin final të mesazhit. Leximi në këtë formë mund të zbatohet dhe nga arsimtarët, profesorët, shkrimtarët dhe trajnerët. Islami e thekson nevojën per të patur një mësues apo mjeshtër për të udhëzuar lexuesin në shumë ngjarje të përmendura në Kuran, si dhe në ngjarje nga jeta e Profetit. Mësuesi, qoftë fetar apo laik, duhet të ketë kualifikimet e nevojshme (d.m.th. njohuri dhe përvojë).

 
Siç thotë Allahu në ajetet e para të shpallura të Kuranit Famëlartë:

 

Me emrin e Allahut, Mëshiruesit, Mëshirëbërësit! 
"Lexo, me emrin e Zotit tënd, i cili krijoi (çdo gjë). 
Krijoi njeriun prej një gjaku të ngjizur. 
Lexo! Se Zoti yt është më bujari! 
Ai që e mësoi (njeriun) të shkruaj me pendë. 
I mësoi njeriut atë që nuk e dinte. 
Jo, është e vërtetë se ai i kalon kufijtë, 
Për shkak se e ndien veten të pavarur. 
Po kthimi është vetëm te Zoti yt." (96: 1-8)

Mesazhit që përçojnë këto ajete elokuente dhe të fuqishme, ne mund t\'i shtojmë se leximi duhet bërë me qëllim të lartë, në fusha ku bekimi hyjnor është i garantuar, si dhe me një njohje të qartë të aftësive mendore të njeriut. Gjithashtu, të mësuarit duke i "shkruar" idetë në letër është metodë efektive pasi struktura e ideve është më e fortë kur bëhet me shkrim. Shkrimi i komenteve dhe kritikave, marrja e shënimeve dhe mosbesimi në "pavarësi" absolute gjatë fitimit të dijes, janë të gjitha pjesë thelbësore të të mësuarit. Roli i mësuesit të mirë mbetet gjithmonë i rëndësishëm.

 

Një thënie e njohur mes dijetarëve tradicionalë të ligjit islam (fikut) që hedh dritë mbi trekëndëshin tonë është:
 
"Kush e mëson fikun nga librat, e bën haramin hallall dhe hallallin haram...

Kush e mëson astronominë nga librat, ndryshon ditën me natën....

Kush e mëson mjekësinë nga librat, vret njerëz...

Dhe kush e mëson fikun prej dijetarëve shpëton dhe është i matur."

 

  

Vleresime: